इटहरीः सप्तकोशी नदीमा तीन जनाको ज्यान जाने र तीन जना अझै बेपत्ता हुने गरी भएको पानीबोट दुर्घटनाको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन गठित छानबिन समितिले अध्ययनलाई तीव्र बनाएको छ । दुर्घटनामा बोटको प्राविधिक अवस्था, सुरक्षा मापदण्डको पालना, चालक तथा सञ्चालकको जिम्मेवारी र नियमनकारी निकायको भूमिकामाथि समितिले केन्द्रित भएर अनुसन्धान गरिरहेको छ ।
गत कात्तिक ८ गते भोजपुरको कोप्चेबाट सुनसरीको बराहक्षेत्रस्थित चतराधामतर्फ यात्रु लिएर आउँदै गरेको पानीबोट सप्तकोशी नदीको त्रिवेणी क्षेत्रमा दुर्घटनामा परेको थियो । ओबीएम कम्पनीको उक्त बोटमा इन्जिनमा समस्या आएपछि दुर्घटना भएको प्रारम्भिक विवरण छ । दुर्घटनामा तीन जनाको मृत्यु भएको थियो भने तीन जना अझै नदीमा बेपत्ता छन् ।
घटनाको गम्भीरतालाई मध्यनजर गर्दै कोशी प्रदेश मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयका सचिव आसमान तामाङको नेतृत्वमा १२ सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरिएको छ । समितिमा धनकुटा, भोजपुर, उदयपुर र सुनसरीका जिल्ला प्रशासन कार्यालयका प्रतिनिधिसहित विभिन्न सुरक्षा निकायका अधिकारीहरू सदस्य छन् ।
समितिले दुर्घटनाको कारण पत्ता लगाउन घटनास्थलको निरीक्षण, बोटको प्राविधिक अवस्था, यात्रु सुरक्षाका लागि अपनाइएका उपाय र दुर्घटनापछिको उद्धार कार्यको प्रभावकारिताबारे अध्ययन गरिरहेको छ । त्यसैगरी चालक तथा सञ्चालकको जिम्मेवारी, जलयातायात सञ्चालनको अनुमति, नियमनकारी निकायको भूमिका र सुरक्षा मापदण्डको कार्यान्वयनसमेत अनुसन्धानको दायरामा राखिएको छ ।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय धनकुटाका प्रशासकीय अधिकृत एवं छानबिन समितिका सदस्य रामजी पौडेलका अनुसार समितिले घटनासँग सम्बन्धित प्रहरी प्रतिवेदन, घटनास्थलको वस्तुस्थिति र उपलब्ध प्रमाणहरूको अध्ययन गरिरहेको छ । दुर्घटनाबाट प्रभावित परिवारको अवस्था, राहत तथा क्षतिपूर्तिको विषयलाई पनि अध्ययनमा समेटिएको उनले बताए ।
उनका अनुसार समितिले दुर्घटनाको तत्कालीन कारण मात्रै नभई भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन आवश्यक कानुनी, प्राविधिक र व्यवस्थापकीय सुधारका उपायसमेत सुझाउनेछ । अध्ययनका आधारमा तयार गरिने पूरक प्रतिवेदन तिहारपछि सार्वजनिक गर्ने तयारी गरिएको छ ।
बोटको अवस्था र सुरक्षा व्यवस्थामाथि प्रश्न
दुर्घटनापछि पानीबोट सञ्चालनका क्रममा अपनाइएका सुरक्षा उपाय र नियमनको अवस्थामाथि प्रश्न उठेको छ । नदीमा यात्रु बोकेर सञ्चालन हुने जलयातायातमा बोटको प्राविधिक परीक्षण, चालकको दक्षता, यात्रुको सुरक्षा सामग्री तथा आकस्मिक उद्धारको व्यवस्था कस्तो थियो भन्ने विषय समितिको अनुसन्धानको मुख्य पक्ष बनेको छ ।
दुर्घटनाको प्रारम्भिक विवरणमा इन्जिन फेल भएको उल्लेख भए पनि इन्जिनमा समस्या आउनुको कारण, बोटको प्राविधिक अवस्था र आवश्यक मर्मतसम्भार गरिएको थियो वा थिएन भन्ने विषय अध्ययनबाट खुल्न बाँकी छ ।
धनकुटाका प्रहरी उपरीक्षक नारायण रञ्जितकारका अनुसार दुर्घटनाको कारण र त्यससँग सम्बन्धित प्रमाणहरूको तथ्यगत विश्लेषण भइरहेको छ । दुर्घटनामा जिम्मेवार पक्षको पहिचानसँगै सम्बन्धित सरकारी निकायले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गरे नगरेको विषयसमेत मूल्यांकन भइरहेको उनले बताए ।
दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका तथा बेपत्ता भएका व्यक्तिका परिवारलाई राहत, क्षतिपूर्ति र परिपूरण उपलब्ध गराउने विषयमा पनि छलफल भइरहेको छ । यसका लागि पानीबोट सञ्चालक कम्पनी, पीडित परिवार र स्थानीय तहबीच समन्वय तथा छलफल भइरहेको प्रहरी उपरीक्षक रञ्जितकारले जानकारी दिए ।
सप्तकोशीमा पानीबोट सञ्चालनमा पूर्ण प्रतिबन्ध
दुर्घटनापछि सप्तकोशी नदीमा पानीबोट सञ्चालनमा तत्कालका लागि पूर्ण रोक लगाइएको छ । धनकुटा, सुनसरी, भोजपुर र उदयपुरका जिल्ला प्रशासन कार्यालयले जलयातायात सञ्चालनमा प्रतिबन्ध लगाएका हुन् ।
नदीमा पानीको बहाव अझै नघटेको, जलयात्राका लागि आवश्यक न्यूनतम सुरक्षा व्यवस्था सुनिश्चित नभएको र पानीबोट सञ्चालनसम्बन्धी स्पष्ट कानुनी कार्यविधि नभएकाले प्रतिबन्ध लगाइएको प्रहरी उपरीक्षक रञ्जितकारले बताए ।
उनका अनुसार नदीको बहाव र जलयात्राको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै तत्कालका लागि पानीबोट सञ्चालन रोकिएको हो । आवश्यक सुरक्षा व्यवस्था, सञ्चालनसम्बन्धी मापदण्ड र नियमनको सुनिश्चितता नभएसम्म जलयातायात सञ्चालन सुरक्षित नहुने प्रशासनको निष्कर्ष छ ।
सप्तकोशीमा जलयात्रा तथा पर्यटन गतिविधि विस्तार हुँदै गएको अवस्थामा दुर्घटनाले यसको व्यवस्थापन र नियमनको आवश्यकतामाथि थप ध्यानाकर्षण गराएको छ । विशेषगरी यात्रु बोक्ने बोटको प्राविधिक परीक्षण, सञ्चालन अनुमति, चालकको योग्यता, यात्रुको बीमा तथा उद्धार संयन्त्रलाई व्यवस्थित गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।
तीन जनाको मृत्यु, तीन अझै बेपत्ता
गत कात्तिक ८ गते भोजपुरको कोप्चेबाट १५ जना यात्रु लिएर सुनसरीको बराहक्षेत्रस्थित चतराधामतर्फ आउँदै गरेको ओबीएम कम्पनीको पानीबोट इन्जिन फेल भएपछि त्रिवेणी क्षेत्रमा दुर्घटनामा परेको थियो ।
दुर्घटनामा तीन जनाको मृत्यु भएको थियो भने तीन जना अझै बेपत्ता छन् । बेपत्ता हुनेमा झापाको कनकाई नगरपालिका–४ की निता मगरका सात वर्षीय छोरा शिवक मगर तथा सुनसरीको बराहक्षेत्र नगरपालिका–१ का २१ वर्षीया प्रमिला मगर र मनु राई रहेका छन् ।
दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका र बेपत्ता भएका व्यक्तिका परिवारले न्याय, राहत तथा क्षतिपूर्तिको अपेक्षा गरिरहेका छन् । यसैलाई मध्यनजर गर्दै छानबिन समितिले दुर्घटनाको कारण र जिम्मेवार पक्ष पहिचानसँगै पीडित परिवारले पाउनुपर्ने राहत तथा परिपूरणका विषयलाई पनि अध्ययनमा समेटेको छ ।
समितिको प्रतिवेदनले पानीबोट दुर्घटनाको वास्तविक कारण, सञ्चालनमा देखिएका कमजोरी र नियमनकारी निकायको भूमिकाबारे स्पष्ट पार्ने अपेक्षा गरिएको छ । साथै, सप्तकोशीमा भविष्यमा जलयात्रा सञ्चालन गर्दा अपनाउनुपर्ने सुरक्षा मापदण्ड र आवश्यक व्यवस्थापनका विषयमा पनि प्रतिवेदनले सुझाव दिनेछ ।
तीन जनाको ज्यान गएको र तीन जना अझै बेपत्ता रहेको यस घटनामा अबको मुख्य चासो दुर्घटनाको कारण पहिचान, जिम्मेवार पक्षमाथिको जवाफदेहिता र पीडित परिवारले न्याय तथा क्षतिपूर्ति पाउने विषयमा केन्द्रित भएको छ ।
