प्रकाश नेपाल
म र भाञ्जा २०८२ भदौ २३ गते कारखानामै थियौँ। अस्पताल गएर आफन्त र परिवारका सदस्यहरू पनि कारखानामै आउनुभएको थियो। सुरुमा विद्यार्थी भाइबहिनीहरू ‘जिन्दावाद–मुर्दावाद’ भन्दै ठूलो संख्यामा आए। हामी पनि त्यसका प्रत्यक्षदर्शी भयौँ।
एकैछिनपछि इटहरी उपमहानगरपालिका गेट र बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था लिमिटेडको भवनमा ढुंगामुढा हुन थाल्यो। त्यसपछि हतार–हतार भवनको मुख्य सटर बन्द गरेर परिवारसहित करिब एक घण्टा अफिसभित्रै बस्यौँ। सटरभित्रबाट चिहाएर हेर्दा स्कुल ड्रेस लगाएका विद्यार्थीहरूको भीड पातलिँदै गयो र आन्दोलनकारीको भीडमा परिणत हुँदै गयो।
आन्दोलन अनियन्त्रित जस्तो लाग्न थालेपछि आधा सटर खोलेर हतार–हतार परिवारलाई घरतिर पठायौँ। हामीचाहिँ पुनः काम सुरु गर्ने भनेर अफिसमै बस्यौँ। एकैछिनमा अश्रुग्यास हाम्रो अफिसभित्रै आयो।
चारतले सहकारी भवनभित्र थुप्रै कन्सल्टेन्सी, थेरापी सेन्टर तथा अन्य कार्यालयहरू थिए। मानिसहरू भवनभित्रै थुनिएका थिए। ढुंगामुढाका कारण भवनको अगाडिपट्टिका सम्पूर्ण सिसा फुटेर एकैछिनमा कुरूप भयो। सबैले रुवाबासी गर्दै हतार–हतार सटर खोलेर हुलमुलमा भाग्न सफल भयौँ।
एकैछिनमा हाम्रै अफिस अगाडि दुई जनालाई गोली लागेर मृत्यु भएको खबर आयो। म स्तब्ध भएँ। सोसल मिडियाको वाल स्क्रोल गर्न भ्याउँदा देशैभर आन्दोलन भइरहेको थियो। धेरैको ज्यान गइसकेको खबर आइरहेको थियो। मलाई हाम्रो देश आगोले निल्दै गरेको भान भयो।
मैले सोचेको थिएँ, इटहरीमा प्रहरीको गोली लागेर दुई जनाको मृत्यु भएपछि भोलिपल्ट अभिभावकहरूले आफ्ना छोराछोरीलाई घरबाट निस्कन दिँदैनन् होला। सरकारी तथा निजी क्षेत्रका सम्पत्तिमा तोडफोड र आगजनी भयो, निर्दोषले ज्यान गुमाउनुपर्यो। आन्दोलन अब सकियो होला भन्ने लागेको थियो। तर त्यस्तो भएन।
भोलिपल्ट बिहान ५ बजे नै आँखा मिच्दै म इटहरी उपमहानगरपालिका आसपासमा पुगेँ। गेटै अगाडि सशस्त्र प्रहरीको एउटा टोली बन्दुकसहित उभिएको थियो। दुई–चार जना रमिते भएर बसेका थिए। मैले आफ्नो कार्यालय खोल्न मुख्य गेट उठाएँ र अफिसको ढोका खोलेँ। सबै सकुशल थियो।
२३ गते गर्न बाँकी रहेको काम गरेर हामी ९ बजेसम्म अफिसभित्रै बस्यौँ। काम सकेर खाजा खान बाहिर निस्कँदा बिहान सबेरै देखेका दुई–चार जना रमितेको संख्या हजारौँको भीडमा परिणत भइसकेको रहेछ।
अघिल्लो दिनजस्तो स्कुल ड्रेसमा विद्यार्थीहरू थिएनन्। अभिभावकहरू पनि थिए। निर्दोषको ज्यान गएको भन्दै एकातिर कोही कराइरहेका थिए। मैले सोचेको जस्तो अवस्था आज थिएन।
कारखानामा ठूला प्रिन्ट गर्ने मेसिनहरू भएका कारण तत्काल सबै सामान बाहिर निकाल्ने अवस्था थिएन। ‘जे हुन्छ, आफ्नो ज्यान जोगिए सम्पत्ति फेरि जोडिन्छ’ भनेर पुनः सटर लगाएर म घरतिर लागेँ।
खाना खाइसकेपछि कारखानाको अवस्था के हुने हो भनेर म चोकतिरै कुदेँ। एक हुल आन्दोलनकारीले इटहरीको मुख्य चोकमा तोडफोड गरिरहेका थिए। सवारीसाधनहरू बाटोमै जलिरहेका थिए। जताततै धुवाँको मुस्लो थियो।
त्यसमाथि प्रहरीले हानेको अश्रुग्यास छल्दै भाग्दा भीड तितरबितर भयो। केहीबेरपछि फेरि भीड समेटियो। म भीड छल्दै पुनः आफ्नै कारखानाअगाडि पुगेँ।
इलाका प्रहरी कार्यालय अगाडि आगोको मुस्लो थियो। इटहरी बजार रणमैदानमा परिणत भएको थियो। आन्तरिक राजस्व कार्यालय, यातायात, राजस्व अनुसन्धान लगायतका सरकारी कार्यालयहरू जले। भाटभटेनीलगायतका निजी सम्पत्ति खरानी भए।
साँझ ३–४ बजेतिर नेपाल प्रहरी तथा सशस्त्र प्रहरीले मैदान छाडे। कतिले आफ्नो बर्दी खोलेर आन्दोलनकारीकै रूपमा भीडमा मिसिएर ज्यान जोगाए भने कतिपय नजिकैको पूर्वी पृतना हेडक्वार्टरमा शरण लिन पुगे।
आन्दोलन राज्यको नियन्त्रणबाहिर गइसकेको थियो। अब जसले जे सक्छ, त्यही गर्दा हुने अवस्था सिर्जना भयो।
इटहरी उपमहानगरपालिका कार्यालयमा अघिल्लो दिन तोडफोड र आंशिक आगजनी भएको थियो। अब सबै खरानी पार्न आन्दोलनकारीहरू कार्यालयभित्र प्रवेश गरे। कार्यालयका कागजात, सवारीसाधनलगायत सबै खरानी भयो। केही बाँकी नराखी आन्दोलनकारीहरू नगरपालिका कार्यालयबाट बाहिरिए।
सहकारी भवनमा अघिल्लो दिन तोडफोड भएर अगाडिको सिसा फुटेको थियो। बाँकी अवस्था सामान्य नै थियो। आन्दोलनकारीहरू बाहिर निस्किँदै गर्दा भीडबाट ‘यो मालबिउ नदिने सहकारी पनि सरकारी नै हो, यसलाई पनि जलाउनुपर्छ’ भन्ने आवाज आयो।
आन्दोलनकारीहरू सटर फुटाएर भित्र छिरे। माथिल्लो तलामा रहेका ओम साई कन्सल्ट, थेरापी सेन्टर, ब्यूटी पार्लरलगायतका कार्यालयका सबै सामान चार तलाबाट फ्याँकेर आगो लगाउन थाले।
‘अब १५ वर्ष गरेको मेरो सबै मेहनत खरानी भयो’ भन्दै मलिन अनुहार बनाएर म बाहिर रमिते भएर बसेँ। तर मुख्य सटरबाट भित्रपट्टि अर्को सटर पनि थियो। आन्दोलनकारीहरू त्यतातिर नगई सिधै माथिल्लो तलामा गएका रहेछन्। त्यसैले मेरो कारखानालगायत धेरै सम्पत्ति जोगियो।
सबै आगजनी गरेर आन्दोलनकारीहरू बाटो लागे। त्यसपछि हामी नगरपालिका कार्यालयबाट पानी ओसारेर भवन अगाडि लागेको आगो निभाउन थाल्यौँ।
देश राज्यविहीनताको अवस्थामा पुगेको जस्तो थियो। चोरी, लुटपाटका घटना हुन सक्ने डर थियो। त्यसैले हामी एउटा टोली बनाएर राति ११ बजेसम्म सहकारी भवन अगाडि बसिरह्यौँ।
त्यसबीच जसले जे सक्छ, त्यही उठाएर नगरपालिका कार्यालयबाट टेबल, कुर्सी, प्रिन्टर, कम्प्युटर, ल्यापटपलगायतका सामानहरू धमाधम चोरी हुन थाले। हामीले केही बोल्ने अवस्था थिएन। चुपचाप रमिते भएर बस्यौँ।
आन्दोलन र क्रान्तिका नाममा कति सजिलै निर्दोषका सपनाहरू जलाइन्छन् र जीवनहरू खोसिन्छन् भन्ने त्यो दिन मैले आफ्नै आँखाले देखेँ। सम्पत्ति त फेरि जोडिएला, तर त्यो दिन इटहरीको सडकमा बगेको निर्दोषको रगत र जलेका मानवीय संवेदनाहरू कहिल्यै फर्किएर आउने छैनन्।
भावनाको उद्वेगमा उत्रिएको भीडले देश बनाउँदैन, केवल खरानी बनाउँछ।
