शैक्षिक क्यालेन्डरको बिदा कार्यान्वयन गर्ने उपमहानगरको निर्देशनको विरोध, लामो बिदाले विद्यार्थीको पढाइ र भविष्यमा असर पर्ने अभिभावकको चिन्ता
इटहरीः दशैँ र तिहारबीचको लामो बिदालाई लिएर सुनसरीको इटहरी उपमहानगरपालिका र विद्यालयबीच विवाद चर्किएको छ। इटहरी–४ स्थित पाथीभरा माध्यमिक विद्यालयले दशैँ बिदापछि पठनपाठन सुरु गरे पनि उपमहानगरपालिकाको शिक्षा महाशाखाले शैक्षिक क्यालेन्डरअनुसार नै विद्यालय सञ्चालन गर्न निर्देशन दिँदै त्यसविपरीत गरे कानुनबमोजिम कारबाही गर्ने चेतावनी दिएपछि विवाद थप चर्किएको हो।
लामो समयसम्म विद्यालय बन्द हुँदा बालबालिकाको पढाइमा असर पर्ने भन्दै विद्यालय सञ्चालनको निर्णयको समर्थन गर्ने अभिभावकहरूले उपमहानगरको निर्देशनप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन्। सामाजिक सञ्जालमा समेत यस विषयले चर्चा पाएको छ। धेरै अभिभावकले विद्यालय बन्द राख्ने निर्णयले विद्यार्थीको अध्ययन गर्ने बानी, शैक्षिक निरन्तरता र मानसिक विकासमा नकारात्मक असर पर्न सक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
पाथीभरा माध्यमिक विद्यालयले दशैँ बिदापछि अभिभावकको अनुरोध र बालबालिकाको पढाइमा निरन्तरता कायम राख्ने उद्देश्यले विद्यालय सञ्चालन गरेको जनाएको छ। तर, उपमहानगरपालिकाको युवा, शिक्षा तथा खेलकुद महाशाखाको निर्देशनपछि विद्यालय पुनः बन्द गर्नुपरेको विद्यालय प्रशासनले स्पष्ट पारेको छ।
विद्यालयका अध्यक्ष निर्मल कुमार रिजालले जारी गरेको विज्ञप्तिमा विद्यालय सञ्चालन गर्दा कारबाहीमा पर्ने र स्थानीय सरकारको निर्देशनविपरीत हुने अवस्था सिर्जना भएकाले हाललाई पठनपाठन स्थगित गर्न बाध्य भएको उल्लेख छ।
८० प्रतिशतभन्दा बढी विद्यार्थी उपस्थित भएपछि विद्यालय उत्साहित
पाथीभरा माध्यमिक विद्यालयका अनुसार दशैँ बिदापछि विद्यालय सञ्चालन भएको पहिलो दिन ८० प्रतिशतभन्दा बढी विद्यार्थी उपस्थित भएका थिए। विद्यालयमा विद्यार्थीको उल्लेख्य उपस्थिति र अभिभावकबाट प्राप्त सकारात्मक प्रतिक्रियाले आफूहरू उत्साहित भएको विद्यालय प्रशासनले जनाएको छ।
विद्यालयले पठनपाठन पुनः सञ्चालन गर्ने जानकारी पाएपछि केही अभिभावकले आफ्नो भ्रमणसमेत रद्द गरेर बालबालिकालाई विद्यालय पठाएको र टाढाटाढाबाट विद्यार्थी विद्यालय आएको अध्यक्ष रिजालले उल्लेख गरेका छन्।
त्यस्तै, काठमाडौं, दार्जिलिङ, खर्साङ, नागाल्यान्ड र आसामलगायत स्थानबाट अध्यापनका लागि आएका शिक्षक–शिक्षिकालाई समेत विद्यालय बन्द गर्नुपरेको भन्दै विद्यालयले क्षमायाचना गरेको छ।
विद्यालय प्रशासनले लामो बिदाका कारण बालबालिकाको पढाइमा अवरोध पुग्ने, अध्ययन गर्ने बानीमा असर पर्ने र शैक्षिक गतिविधि अनिश्चित हुने विषयमा अभिभावकले व्यक्त गरेको चिन्तालाई आफूहरूले गम्भीर रूपमा लिएको जनाएको छ।
सम्बन्धित निकायले आवश्यक समन्वय र छलफल गरी नियमित पठनपाठन सञ्चालन गर्ने वातावरण बनाउनेमा आशावादी रहेको पनि विद्यालयले जनाएको छ।
शैक्षिक क्यालेन्डरको बिदा कि विद्यार्थीको पढाइको निरन्तरता ?
विवादको मुख्य विषय उपमहानगरपालिकाले तयार पारेको शैक्षिक क्यालेन्डरमा उल्लेख गरिएको बिदा कार्यान्वयन गर्ने कि विद्यार्थीको पढाइमा निरन्तरता दिन विद्यालय सञ्चालन गर्ने भन्ने हो।
विद्यालयका अध्यक्ष रिजालले शिक्षा नियमावलीमा दशैँ र तिहारबीच विद्यालय बन्द गर्नैपर्ने स्पष्ट व्यवस्था नभएको दाबी गर्दै इटहरी उपमहानगरपालिकाले निर्माण गरेको २०८३ सालको शैक्षिक क्यालेन्डरमा बिदा उल्लेख भएकाले विद्यालय बन्द गर्नुपरेको बताएका छन्।
यद्यपि, शैक्षिक क्यालेन्डरमा उल्लेख भएको बिदा, विद्यालय सञ्चालनसम्बन्धी स्थानीय तहको अधिकार र विद्यालयको निर्णयबीचको कानुनी तथा प्रशासनिक पक्षमा सम्बन्धित निकायको आधिकारिक धारणा आवश्यक देखिन्छ।
अभिभावकको चासो भने विद्यालय कहिले खुल्ने भन्नेमा मात्र सीमित छैन। लामो समयसम्म विद्यालय बन्द हुँदा विद्यार्थीको सिकाइमा पर्ने असर, घरमा मोबाइल तथा सामाजिक सञ्जालमा बिताउने समय, पाठ्यक्रम पूरा गर्ने चुनौती र शैक्षिक शुल्कको विषयसमेत बहसमा आएका छन्।
‘विद्यालय खुल्दा खुसी भएका थियौँ, फेरि बन्द गर्नुको कारण के ? ’
विद्यालय सञ्चालनको निर्णयलाई समर्थन गर्दै इटहरीका अभिभावक चन्द्र खड्काले विद्यालय खुल्दा आफूहरू खुसी भएको बताएका छन्।
सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्दै उनले कम्तीमा केही दिन भए पनि बालबालिकालाई सामाजिक सञ्जालको नकारात्मक प्रभावबाट टाढा राख्न सकिने आशा गरेको उल्लेख गरेका छन्।
‘घरमा दिनभरि मोबाइल हेरेर बस्नुबाहेक उनीहरूसँग अरू के विकल्प छ र ? ’ भन्ने प्रश्न गर्दै खड्काले विद्यालय एक दिन खुलेर फेरि बन्द गर्नुपर्ने अवस्थाप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन्।
शिक्षाजस्तो संवेदनशील विषयमा नगरपालिकाले यसरी हस्तक्षेप गर्नु उचित नभएको उल्लेख गर्दै उनले विद्यालय बन्द गर्दा बालबालिकाको पढाइ, मानसिक विकास र भविष्यमा पर्ने असरबारे सम्बन्धित निकायले सोच्नुपर्ने धारणा राखेका छन्।
त्यस्तै, अभिभावक उमा गुरागाईं पौडेलले हप्तामा दुई दिन नियमित बिदा हुने अवस्थामा त्यसमाथि लामो बिदा थपिँदा विद्यार्थीको पढाइमा गम्भीर असर पर्ने बताएकी छन्।
उनले नखुलेका विद्यालयसमेत सञ्चालनमा ल्याउन पहल गर्नुपर्नेमा सञ्चालनमा आएका विद्यालयलाई पनि बन्द गर्न निर्देशन दिनु उचित नभएको टिप्पणी गरेकी छन्।
झापा र दमकलगायतका स्थानमा विद्यालय सञ्चालन भइरहेको अवस्थामा इटहरीमा भने बिदालाई लिएर कडाइ गरिएको भन्दै उनले असन्तुष्टि व्यक्त गरेकी छन्।
‘शैक्षिक क्यालेन्डर इटहरीमा मात्रै लागू हुने हो ?
अभिभावक रविन घिमिरेले पनि विद्यालय बिदासम्बन्धी निर्णयलाई लिएर प्रश्न उठाएका छन्।
उनले इटहरीबाहिरका विभिन्न स्थानमा विद्यालय सञ्चालन भइरहेका बेला इटहरीमा मात्र लामो बिदालाई निरन्तरता दिन खोजिएको भन्दै सामाजिक सञ्जालमा असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्।
विद्यालय सञ्चालनको विषयमा स्थानीय तह र निजी विद्यालयका संगठनबीच समन्वय हुनुपर्ने उनको धारणा छ।
विद्यालय सञ्चालकहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने संस्थाले समेत नगरपालिकासँग सहकार्य गरेर पठनपाठन नियमित सञ्चालन गर्ने वातावरण बनाउन पहल गर्नुपर्ने उनले उल्लेख गरेका छन्।
अर्का अभिभावक अनुरोध थापाले पनि पाथीभरा विद्यालयको निर्णयको समर्थन गर्दै अन्य विद्यालयसमेत सञ्चालन हुनुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका छन्। उनले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, ‘राम्रो कुरा, अरू स्कुल पनि खुल्नुपर्थ्यो।’
विद्यालयको निर्णयलाई ‘उत्कृष्ट प्रयास’ भन्दै समर्थन
अभिभावक कृष्ण सापकोटाले पाथीभरा माध्यमिक विद्यालयले गरेको प्रयासलाई उदाहरणीय भन्दै समर्थन गरेका छन्।
उनले विद्यालयले बालबालिकाको पढाइलाई निरन्तरता दिन गरेको प्रयासलाई सकारात्मक रूपमा लिँदै उपमहानगरपालिकाको निर्देशनप्रति आलोचनात्मक टिप्पणी गरेका छन्।
त्यस्तै, अभिभावक ज्योति सत्यालले विद्यालय सञ्चालनको विषयमा राजनीतिक प्रभाव परेको हो कि भन्ने प्रश्न उठाउँदै विद्यार्थीको भविष्यप्रति सम्बन्धित निकाय जिम्मेवार हुनुपर्ने धारणा राखेकी छन्।
उनका अनुसार विद्यालय बन्द राख्ने निर्णयले विद्यार्थीको भविष्यमा असर पर्ने अवस्था सिर्जना भए त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण छ।
सामाजिक सञ्जालमा आएका यी प्रतिक्रियाले विद्यालय बिदाको विषय अभिभावकको चासो र असन्तुष्टिसँग जोडिएको देखाउँछन्। यद्यपि, यी प्रतिक्रिया सामाजिक सञ्जालमा व्यक्त विचार हुन् । यसले इटहरीका सबै अभिभावकको धारणा प्रतिनिधित्व गर्छन् भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन।
लामो बिदा र शुल्कको विषय पनि बहसमा
विद्यालय बिदाको विवादसँगै लामो समयसम्म विद्यालय बन्द हुँदा पनि अभिभावकले नियमित शैक्षिक शुल्क तिर्नुपर्ने विषयसमेत बहसमा आएको छ।
केही अभिभावकले विद्यालय लामो समय बन्द रहने अवस्थामा शुल्कको विषयमा पनि स्पष्ट नीति हुनुपर्ने बताएका छन्। विद्यालय सञ्चालन नहुने अवधिको शुल्क कसरी निर्धारण गरिन्छ र अभिभावकलाई त्यसको भार कति पर्छ भन्ने विषयमा पारदर्शिता आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ।
लामो बिदा दिने निर्णय गरिएमा त्यस अवधिको शुल्कमा सहुलियत वा छुट दिनुपर्ने मागसमेत सामाजिक सञ्जालमा उठेको छ।
तर विद्यालय बन्द रहेको अवधिको कुन शुल्क लाग्ने वा नलाग्ने भन्ने विषय विद्यालयको शुल्क संरचना, लागू कानुनी व्यवस्था र सम्बन्धित निकायको नीतिअनुसार स्पष्ट हुनुपर्ने देखिन्छ।
यस विषयमा उपमहानगरपालिकाले विद्यालय बन्द रहने अवधिको शुल्कसम्बन्धी कुनै छुट वा सहुलियतको व्यवस्था गरेको छ वा छैन भन्नेबारे आधिकारिक धारणा सार्वजनिक हुन बाँकी छ।
भदौको बिदापछि कात्तिकको लामो बिदाले चिन्ता
अभिभावकहरूले यसअघि भदौ महिनामा समेत विभिन्न कारणले लामो समय विद्यालय बन्द भएको प्रसंग उठाएका छन्। त्यसपछि कात्तिक महिनामा पनि लामो बिदा हुँदा विद्यार्थीको सिकाइमा थप असर पर्ने उनीहरूको चिन्ता छ।
नियमित पठनपाठन अवरुद्ध हुँदा विद्यार्थीले पढाइमा ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ भोग्न सक्ने, सिकेका विषय बिर्सन सक्ने र पाठ्यक्रम समयमै पूरा गर्न समस्या हुन सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
त्यस्तै, विद्यालय बन्द हुँदा घरमा बालबालिकाको समय व्यवस्थापन गर्नुपर्ने जिम्मेवारी अभिभावकमाथि थपिने गरेको उनीहरूले बताएका छन्।
विशेषगरी कामकाजी अभिभावकका लागि लामो विद्यालय बिदा बालबालिकाको पढाइसँगै दैनिक व्यवस्थापनको चुनौतीसमेत बन्ने गरेको छ।
विद्यालय नियमित सञ्चालन हुँदा विद्यार्थीले पढाइसँगै साथीभाइसँग घुलमिल हुने, अनुशासन सिक्ने र अतिरिक्त शैक्षिक गतिविधिमा सहभागी हुने अवसर पाउने भएकाले बिदासम्बन्धी निर्णय गर्दा यी पक्षलाई पनि ध्यान दिनुपर्ने अभिभावकको तर्क छ।
समाधानका लागि समन्वय आवश्यक
पाथीभरा माध्यमिक विद्यालयको घटनाले शैक्षिक क्यालेन्डर कार्यान्वयन, स्थानीय तहको अधिकार, विद्यालयको स्वायत्त निर्णय र अभिभावकको अपेक्षाबीच समन्वय आवश्यक रहेको देखाएको छ।
एकातिर स्थानीय सरकारले शैक्षिक क्यालेन्डरअनुसार विद्यालय सञ्चालन गराउन खोज्नु प्रशासनिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ भने अर्कोतिर विद्यार्थीको सिकाइमा निरन्तरता कायम राख्ने विषय पनि उत्तिकै संवेदनशील छ।
त्यसैले विद्यालय बिदासम्बन्धी निर्णय गर्दा चाडपर्व, शैक्षिक क्यालेन्डर, पाठ्यक्रम पूरा गर्ने समय, विद्यार्थीको सिकाइ र अभिभावकको व्यावहारिक अवस्थालाई समेटेर निर्णय लिनुपर्ने देखिन्छ।
लामो बिदाले पाठ्यक्रम पूरा गर्न असर गर्ने अवस्था भए अतिरिक्त कक्षा, वैकल्पिक सिकाइ विधि वा शैक्षिक सत्रको पुनः व्यवस्थापनजस्ता उपायबारे समेत छलफल गर्न सकिन्छ।
अहिलेको अवस्थामा उपमहानगरपालिका, शिक्षा महाशाखा, विद्यालय सञ्चालक, शिक्षक र अभिभावकबीच छलफल गरी स्पष्ट निकास खोज्नु आवश्यक देखिएको छ।
पाथीभरा माध्यमिक विद्यालयले पनि सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरेर नियमित पठनपाठन सञ्चालन गर्ने वातावरण निर्माणका लागि पहल गर्ने जनाएको छ।
विद्यार्थीको पढाइ र भविष्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएको यो विषयमा उपमहानगरपालिकाले आफ्नो निर्णयको आधार र विद्यालय सञ्चालनसम्बन्धी व्यवस्था स्पष्ट पार्नुपर्ने देखिन्छ। साथै, विद्यालय सञ्चालनको निर्णय गर्दा अभिभावकको चासो र विद्यार्थीको सिकाइलाई समेत प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने आवाज उठिरहेको छ।
