गणेश कटवाल
इटहरी उद्योग वाणिज्य संघको निर्वाचन केवल नेतृत्व परिवर्तनको प्रक्रिया होइन; यो इटहरीको आर्थिक दिशा, व्यवसायीको विश्वास र आगामी पुस्ताको आर्थिक अवसर निर्धारण गर्ने महत्वपूर्ण क्षण हो। बजार मन्दी, बढ्दो करभार, बदलिँदो व्यापारिक वातावरण र कमजोर बन्दै गएको संस्थागत भरोसाबीच हुन लागेको यो निर्वाचनले व्यवसायी समुदायलाई एउटा गम्भीर प्रश्न सोधिरहेको छ—हामी पदाधिकारी छान्दैछौँ कि भविष्यको दृष्टि?
इटहरीका बजारहरूमा आज दुईवटा दृश्य एकैसाथ देखिन्छन्। एकातिर ग्राहकको प्रतीक्षामा बसेका व्यवसायी छन् भने अर्कोतिर बैंकको किस्ता र बढ्दो सञ्चालन खर्चको चिन्ताले थिचिएका व्यापारी। कारोबार घटेको छ, तर लागत घटेको छैन। आशा छ, तर अनिश्चितता अझ ठूलो छ।
यही परिवेशमा उद्योग वाणिज्य संघको निर्वाचन हुन लागेको छ। चुनावी चर्चा उम्मेदवार, समूह र समीकरण वरिपरि केन्द्रित छ। तर इटहरीको भविष्यका लागि महत्वपूर्ण प्रश्न भने फरक छ—के हामी व्यक्ति छान्दैछौँ, कि आर्थिक रूपान्तरणको नेतृत्व?
विश्वासको संकट र संस्थाको चुनौती
इटहरी उद्योग वाणिज्य संघ एक समय हजारौँ व्यवसायीको साझा मञ्चका रूपमा परिचित थियो। तर आज निर्वाचनमा सहभागी मतदाताको संख्या उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ। यो केवल सङ्ख्यात्मक परिवर्तन होइन; यो संस्थाप्रतिको भरोसामा आएको क्षयको संकेत पनि हो।
धेरै व्यवसायीको मनमा एउटै गुनासो सुनिन्छ—चुनावका बेला खोजिने, तर चुनावपछि बिर्सिने।
कुनै पनि संस्था भवन, पद वा विधानले होइन, सदस्यहरूको विश्वासले बलियो हुन्छ।
यदि हजारौँ व्यवसायी संस्थाभन्दा टाढा गएका छन् भने त्यसको कारण केवल सदस्यता व्यवस्थापन होइन, प्रतिनिधित्व र अपनत्वको प्रश्न पनि हो। यही निर्वाचन संघका लागि आत्मसमीक्षाको अवसर बन्न सक्छ।
करभन्दा ठूलो प्रश्न : इटहरी कहाँ जाँदैछ?
पछिल्ला वर्षहरूमा कर वृद्धि, दोहोरो शुल्क, पार्किङ अभाव, सडक व्यवस्थापन र प्रशासनिक जटिलताका विषयले व्यवसायीलाई प्रत्यक्ष असर गरेका छन्। यी विषयहरू महत्वपूर्ण छन् र तिनको समाधान आवश्यक छ।
तर इटहरीको भविष्य केवल करको बहसभित्र सीमित छैन।
हामीले अझ गहिरा प्रश्नहरू सोध्न आवश्यक छ
धरान, विराटनगर र बिर्तामोडसँगको प्रतिस्पर्धामा इटहरीको स्थान कहाँ छ?
डिजिटल व्यापारको युगमा स्थानीय व्यवसायलाई कसरी प्रतिस्पर्धी बनाउने?
युवा पुस्तालाई उद्यमशीलतातर्फ कसरी आकर्षित गर्ने?
इटहरीलाई किनमेल गर्ने शहरबाट लगानी गर्ने शहरमा कसरी रूपान्तरण गर्ने?
आगामी दशकपछि इटहरीलाई कस्तो आर्थिक केन्द्रका रूपमा हेर्न चाहन्छौँ?
भविष्यको स्पष्ट दृष्टि बिना कुनै पनि निर्वाचन केवल पदको प्रतिस्पर्धामा सीमित हुन्छ।
लोकतन्त्रको मापन : अवसर सबैका लागि कि केहीका लागि ?
उद्योग वाणिज्य संघको चुनावले अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाउँछ—के नेतृत्वमा पुग्ने अवसर सबैका लागि समान छ?
यदि संघ सबै व्यवसायीको साझा संस्था हो भने उम्मेदवारीदेखि निर्णय प्रक्रियासम्म पारदर्शिता, खुलापन र समान अवसर सुनिश्चित हुनुपर्छ।
संस्थाभित्र सीमित समूहको प्रभाव बढ्दै जाँदा सदस्यहरूको अपनत्व कमजोर हुँदै जान्छ। मतदानको अधिकार मात्र लोकतन्त्र होइन; नेतृत्वमा पुग्ने अवसरको समानता पनि लोकतन्त्रको आधार हो।
जुन संस्थाले आफ्नै सदस्यलाई समान अवसर दिन सक्दैन, उसले राज्यसँग समान अवसरको माग गर्ने नैतिक बल पनि क्रमशः गुमाउँछ।
यसपटक उम्मेदवारको मात्र होइन, निर्वाचन प्रक्रियाको पनि मूल्याङ्कन आवश्यक छ।
संघको भूमिका : प्रतिरोधभन्दा रूपान्तरणतर्फ
उद्योग वाणिज्य संघको भूमिका समस्या आउँदा विज्ञप्ति निकाल्ने वा वार्ता गर्ने मात्र होइन।
आज संघले आर्थिक नेतृत्वको भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ।
व्यवसायीको आवाज मात्र होइन, आर्थिक दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्नुपर्छ।
विरोध मात्र होइन, समाधानको प्रस्ताव दिनुपर्छ।
आलोचना मात्र होइन, सम्भावनाको मार्ग देखाउनुपर्छ।
इटहरीको दीर्घकालीन आर्थिक एजेन्डाको नेतृत्व गर्नुपर्छ।
सशक्त उद्योग वाणिज्य संघ केवल प्रतिक्रिया दिने संस्था होइन, दिशा दिने संस्था हो।
इटहरीको सम्भावना : पूर्वी नेपालको आर्थिक केन्द्र
भौगोलिक रूपमा इटहरी नेपालको सबैभन्दा सम्भावनायुक्त व्यापारिक शहरमध्ये एक हो। पूर्व–पश्चिम राजमार्ग र कोशी राजमार्गको संगममा रहेको यो शहर व्यापार, सेवा, शिक्षा, स्वास्थ्य र पर्यटनको केन्द्र बन्न सक्ने क्षमता राख्छ।
तर सम्भावना आफैँ अवसरमा रूपान्तरण हुँदैन।
त्यसका लागि दीर्घकालीन योजना, पूर्वाधार र नेतृत्व आवश्यक हुन्छ।
आधुनिक व्यापारिक पूर्वाधार, व्यवस्थित पार्किङ, गोदाम, लजिस्टिक्स सेवा, लगानीमैत्री वातावरण र सेवा क्षेत्रको विस्तारले इटहरीलाई पूर्वी नेपालको आर्थिक राजधानीका रूपमा विकास गर्न सक्छ।
शहरको भविष्य भौगोलिक अवस्थाले होइन, त्यसलाई उपयोग गर्ने दृष्टिले निर्धारण गर्छ।
डिजिटल अर्थतन्त्र र नयाँ पुस्ताको चुनौती
विश्वव्यापी रूपमा व्यापारको स्वरूप तीव्र गतिमा बदलिरहेको छ। आजको व्यापार पसलभित्र सीमित छैन। डिजिटल बजार, अनलाइन बिक्री, डिजिटल भुक्तानी र कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित सेवाहरू व्यापारको नयाँ वास्तविकता बनिसकेका छन्।
युवा पुस्ता परम्परागत व्यापारभन्दा नवप्रवर्तन र प्रविधिमा आधारित उद्यमतर्फ आकर्षित भइरहेको छ।
यस्तो अवस्थामा उद्योग वाणिज्य संघले आफ्ना सदस्यलाई डिजिटल रूपान्तरणतर्फ डोर्याउने भूमिका खेल्नुपर्छ।
भोलिको व्यापार प्रविधिसँग जोडिनेछ; त्यसैले भविष्यको नेतृत्व पनि परिवर्तनसँग जोडिनुपर्छ।
उपभोक्ताको हित बिना व्यापारको भविष्य छैन
व्यवसायी र उपभोक्ता प्रतिस्पर्धी होइनन्; उनीहरू एकअर्काका साझेदार हुन्।
ग्राहकले पार्किङको समस्या, अव्यवस्थित सडक, फोहोर वातावरण वा असहज सेवा अनुभव गरेमा बजारको आकर्षण घट्छ। त्यसको असर अन्ततः व्यवसायीमाथि नै पर्छ।
त्यसैले संघले केवल व्यवसायीको हितलाई मात्र होइन, उपभोक्ताको अनुभवलाई पनि आफ्नो एजेन्डाको केन्द्रमा राख्नुपर्छ।
जहाँ उपभोक्ता सन्तुष्ट हुन्छन्, त्यहीँ व्यापार दिगो रूपमा विस्तार हुन्छ।
नीति सुझाव : आगामी नेतृत्वको कार्यसूची
१. वार्षिक व्यवसायी सर्वेक्षण सञ्चालन गर्ने।
२. व्यवसायी–उपभोक्ता–स्थानीय सरकारबीच नियमित सार्वजनिक संवाद स्थापना गर्ने।
३. ‘इटहरी आर्थिक दृष्टिपत्र २०३५’ तयार गरी दीर्घकालीन लक्ष्य निर्धारण गर्ने।
४. डिजिटल व्यापार र ई–कमर्स सम्बन्धी तालिम कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने।
५. लगानी सम्मेलन आयोजना गरी बाह्य लगानी आकर्षित गर्ने।
६. पार्किङ, लजिस्टिक्स र व्यापारिक पूर्वाधार सुधारका लागि स्थानीय सरकारसँग संयुक्त कार्ययोजना बनाउने।
७. युवा उद्यमशीलता प्रवर्द्धन कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने।
८. पर्यटन, व्यापार र सेवाक्षेत्रलाई एकीकृत गर्ने आर्थिक रणनीति विकास गर्ने।
नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा
हरेक चुनावमा प्रतिबद्धता आउँछ। हरेक चुनावमा भाषण हुन्छ। हरेक चुनावमा आशा बाँडिन्छ।
तर व्यवसायीको प्रश्न अब फरक छ।
“तपाईंले के भन्नुभयो?” भन्दा “तपाईंले के गर्नुभयो?” भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण बनेको छ।
नेतृत्व भाषणले होइन, व्यवहारले चिनिन्छ।
विश्वास शब्दले होइन, कर्मले निर्माण हुन्छ।
संस्कार घोषणापत्रले होइन, निर्णय प्रक्रियाले प्रमाणित गर्छ।
उम्मेदवारको अनुहारभन्दा उसको कार्यशैली र आचरण बढी महत्वपूर्ण हुन्छ।
निष्कर्ष : पद होइन, दृष्टि छान्ने समय
इटहरी उद्योग वाणिज्य संघको यो निर्वाचन हराउँदै गएको विश्वास पुनःस्थापित गर्ने अवसर हो। संघलाई भवनको संस्था होइन, विचारको संस्था बनाउने अवसर हो। घोषणापत्रको संस्था होइन, परिणामको संस्था बनाउने अवसर हो। बन्द कोठाको सम्झौताभन्दा खुला संवाद र उत्तरदायित्वको संस्कृतितर्फ अघि बढ्ने अवसर हो।
आज इटहरीलाई केवल अध्यक्ष चाहिएको छैन। इटहरीलाई आर्थिक रूपान्तरणको नेतृत्व गर्ने दूरदर्शी, साहसी र उत्तरदायी नेतृत्व चाहिएको छ।
व्यवसायीले यसपटक व्यक्ति होइन, व्यवहार हेर्नुपर्छ। वाचा होइन, विगतको कार्यसम्पादन हेर्नुपर्छ। समूह होइन, दृष्टि हेर्नुपर्छ।चुनावले पदाधिकारी चयन गर्न सक्छ, तर सही नेतृत्वले पुस्तौँको भविष्य निर्माण गर्छ।
अध्यक्ष, इटहरी चेम्बर अफ कमर्स
