काठमाडौंः प्रधानमन्त्री बालेन शाहका मुख्य सल्लाहकार कुमार बेनलाई लक्षित गर्दै शुक्रबार काठमाडौंको माइतीघर मण्डलामा भएको प्रदर्शनले नेपाली राजनीतिमा नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ। जेनजी आन्दोलनको नाममा आयोजित उक्त प्रदर्शन स्वतःस्फूर्त थियो वा यसको पछाडि कुनै राजनीतिक शक्तिको योजनाबद्ध परिचालन थियो भन्ने प्रश्न उठ्न थालेको छ।


बाहिरबाट हेर्दा प्रदर्शन प्रधानमन्त्रीका मुख्य सल्लाहकार बेनविरुद्ध केन्द्रित देखिए पनि यसको तयारी, प्रचारप्रसार, आर्थिक व्यवस्थापन र सहभागीहरूको राजनीतिक सम्बन्धबारे सार्वजनिक भएका दाबीले घटनालाई थप रहस्यमय बनाएको छ। विशेषगरी नेपाली कांग्रेसका सभापति गगनकुमार थापाको सचिवालयसँग जोडिएका व्यक्तिहरूको नामसमेत यस प्रकरणमा जोडिएपछि प्रदर्शनको वास्तविक उद्देश्यबारे राजनीतिक वृत्तमा चासो बढेको छ।


प्रदर्शनको तयारीमा कांग्रेसनिकट व्यक्तिहरूको भूमिका रहेको दाबी


उच्च राजनीतिक स्रोतलाई उद्धृत गर्दै प्राप्त विवरणअनुसार माइतीघरमा भएको प्रदर्शनको प्रचारप्रसार तथा व्यवस्थापनमा कांग्रेस सभापति गगनकुमार थापाको सचिवालयसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूको भूमिका रहेको दाबी गरिएको छ।


स्रोतका अनुसार थापाको सचिवालयमा आबद्ध तथा काठमाडौं निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ बाट उम्मेदवारसमेत बनेका सचिन तिमल्सिनाको निर्देशनमा मनोज पुरीमार्फत नेपाल विद्यार्थी संघसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूले प्रदर्शनका लागि आवश्यक प्रचार सामग्री तथा पम्प्लेटको खर्च व्यवस्थापन गरेका थिए।


यदि यी दाबी पुष्टि भए भने स्वतन्त्र र गैरदलीय आन्दोलनको रूपमा प्रस्तुत गरिएको प्रदर्शनको संगठनात्मक तथा आर्थिक आधारबारे गम्भीर प्रश्न उठ्ने देखिन्छ।


जेनजी आन्दोलनको मूल मर्म राजनीतिक दलहरूको हस्तक्षेपबाट मुक्त नागरिक आवाज र सुशासनको मागसँग जोडिएको थियो। तर त्यही आन्दोलनको नाम प्रयोग गरेर कुनै राजनीतिक समूहले आफ्नो स्वार्थअनुकूल गतिविधि सञ्चालन गरेको हो भने त्यसले आन्दोलनको विश्वसनीयतामाथि नै प्रश्न उठाउन सक्छ।


यद्यपि प्रदर्शनको आर्थिक व्यवस्थापन र परिचालनमा उल्लेखित व्यक्तिहरूको संलग्नताबारे सम्बन्धित पक्षको आधिकारिक पुष्टि तथा स्वतन्त्र प्रमाण सार्वजनिक हुन बाँकी छ।


मिराज ढुङ्गानाको आह्वान र सहभागीहरूको राजनीतिक पृष्ठभूमि


शुक्रबारको प्रदर्शनका लागि जेनजी नेता भनिएका मिराज ढुङ्गानाले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमार्फत भिडियो सन्देश जारी गर्दै सहभागी हुन आह्वान गरेका थिए।


उनको आह्वानपछि माइतीघरमा भएको प्रदर्शनमा ढुङ्गानासहित जस्मिन ओझालगायतका व्यक्तिहरू सहभागी भएका थिए। ओझा यसअघि भारतीय पूर्वराजदूत रणजित रायसँग भेटघाट गरेको विषयले पनि चर्चामा आएकी थिइन्।


प्रदर्शनमा सहभागी व्यक्तिहरूको विगतको राजनीतिक सम्बन्ध र उनीहरूको गतिविधिलाई लिएर विभिन्न प्रश्न उठिरहेका छन्। विशेषगरी स्वतन्त्र जेनजी अभियानका नाममा सडकमा उत्रिएका व्यक्तिहरूको राजनीतिक निकटता र संगठनात्मक सम्बन्धबारे थप स्पष्टता आवश्यक देखिएको छ।


मिराज ढुङ्गानाको विगतको राजनीतिक गतिविधि पनि यस सन्दर्भमा चर्चामा आएको छ। गत वर्षको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका क्रममा उनी कांग्रेस सभापति गगनकुमार थापाको चुनावी प्रचारका लागि सर्लाही–४ पुगेको दाबी गरिएको छ।


यसले अहिलेको प्रदर्शन र त्यसमा सहभागी व्यक्तिहरूको राजनीतिक सम्बन्धबारे थप प्रश्न जन्माएको छ। यद्यपि विगतमा कुनै दलका उम्मेदवारको प्रचारमा सहभागी भएको आधारमा मात्रै वर्तमान गतिविधि कुनै दलबाट परिचालित भएको निष्कर्ष निकाल्न भने मिल्दैन।


पूर्वआईजीपी दानबहादुर कार्कीको नाम पनि जोडियो


यस प्रकरणलाई थप संवेदनशील बनाउने अर्को पक्ष प्रहरीका पूर्वमहानिरीक्षक दानबहादुर कार्कीसँग जोडिएको दाबी हो।


प्रधानमन्त्रीका सुरक्षा सल्लाहकारको जिम्मेवारीमा सरुवा गरिएका कार्कीले आफू प्रहरी महानिरीक्षकमा पुनर्बहाली भएको अवस्थामा सहयोग गर्ने आशय व्यक्त गर्दै प्रदर्शनप्रति सदासयता रहने आश्वासन दिएको स्रोतको दाबी छ।


कार्कीले प्रहरी महानिरीक्षकमा पुनर्बहालीको माग गर्दै सर्वोच्च अदालतमा रिट दायर गरेका छन्। उक्त रिटमा सोमबार दुवै पक्षबीच छलफल हुने तयारी रहेको बताइएको छ।


यस्तो अवस्थामा कार्कीसँग जोडिएको भनिएको राजनीतिक गतिविधिले थप चासो उत्पन्न गरेको छ। प्रहरी नेतृत्वको पुनर्बहालीसम्बन्धी न्यायिक प्रक्रिया चलिरहेका बेला कुनै राजनीतिक प्रदर्शनप्रति उनको कथित सदासयताको चर्चा हुनु स्वाभाविक रूपमा संवेदनशील विषय हो।


तर कार्कीले वास्तवमै त्यस्तो आश्वासन दिएका थिए वा थिएनन् भन्ने विषयमा उनको आधिकारिक धारणा तथा स्वतन्त्र पुष्टि आवश्यक छ।


कांग्रेसभित्रको विवाद र प्रदर्शनको समयमाथि प्रश्न


माइतीघरको प्रदर्शन भएको समयलाई पनि राजनीतिक दृष्टिले अर्थपूर्ण मानिएको छ।


नेपाली कांग्रेसको आधिकारिकता, पदाधिकारी तथा पार्टी संरचनासम्बन्धी विवाद निर्वाचन आयोगमा टुंगिन बाँकी रहेको र सर्वोच्च अदालतमा समेत यससम्बन्धी विषय विचाराधीन रहेको अवस्थामा कांग्रेस नेतृत्व राजनीतिक तथा संस्थागत दबाबमा रहेको देखिन्छ।


यही समयमा प्रधानमन्त्री बालेन शाहका मुख्य सल्लाहकारलाई लक्षित गरेर प्रदर्शन हुनु र त्यसको व्यवस्थापनमा कांग्रेस सभापतिको सचिवालयसँग जोडिएका व्यक्तिहरूको नाम आउनुले राजनीतिक वृत्तमा विभिन्न आशंका जन्माएको छ।


के यो केवल सरकारका सल्लाहकारविरुद्धको असन्तुष्टि थियोरु वा कांग्रेसभित्रको राजनीतिक परिस्थितिसँग जोडिएको कुनै रणनीतिक गतिविधि थियोरु अहिले यी प्रश्नको जवाफ खोज्नुपर्ने अवस्था देखिएको छ।


विशेषगरी प्रदर्शनको आह्वान गर्ने व्यक्तिको विगतको राजनीतिक सम्बन्ध, प्रचार सामग्रीको आर्थिक व्यवस्थापनबारे आएका दाबी र पूर्वप्रहरी नेतृत्वसँग जोडिएको भनिएको सम्बन्धले घटनालाई सामान्य विरोध प्रदर्शनभन्दा बाहिर पुर्‍याएको छ।


जेनजी आन्दोलनको नाममा दलगत स्वार्थको जोखिम


लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा सरकारका निर्णय, प्रधानमन्त्रीका सल्लाहकार तथा सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिहरूको कार्यशैलीमाथि प्रश्न उठाउनु नागरिकको संवैधानिक अधिकार हो। सरकारको आलोचना गर्न, विरोध प्रदर्शन गर्न र जवाफदेहिता माग्न कुनै पनि राजनीतिक दलको अनुमति आवश्यक पर्दैन।


तर स्वतन्त्र नागरिक आन्दोलनको आवरणमा कुनै राजनीतिक दल वा समूहले आफ्नो रणनीतिक स्वार्थ पूरा गर्न खोजेको हो भने त्यो गम्भीर विषय बन्न सक्छ।


जेनजी आन्दोलनले उठाएका सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, जवाफदेहिता र राजनीतिक सुधारका मुद्दा कुनै एउटा दल वा नेताको निजी स्वार्थभन्दा माथि छन्। त्यसैले आन्दोलनका नाममा हुने हरेक गतिविधिको आर्थिक स्रोत, संगठनात्मक आधार र वास्तविक उद्देश्य पारदर्शी हुन आवश्यक छ।


माइतीघरको प्रदर्शनमा कसले खर्च गर्‍यो ?  कसले प्रचार सामग्री तयार गर्‍यो ?  प्रदर्शनमा सहभागी हुन कसले परिचालन गर्‍यो ?  र यसमा राजनीतिक तथा सुरक्षा निकायसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूको कुनै भूमिका थियो वा थिएन ?  यी प्रश्नको जवाफ सम्बन्धित पक्षले दिनु आवश्यक छ।


अब उठेका प्रश्नको जवाफ कसले दिने ? 


माइतीघरको प्रदर्शनले एउटा महत्वपूर्ण राजनीतिक बहसलाई अगाडि ल्याएको छ—जेनजी आन्दोलन वास्तवमै स्वतन्त्र नागरिक आवाजका रूपमा अघि बढिरहेको छ कि पुराना राजनीतिक शक्ति र तिनका निकटस्थहरूले त्यसलाई आफ्नो स्वार्थअनुकूल प्रयोग गर्न खोजिरहेका छन् ? गगन थापाको सचिवालयसँग जोडिएका व्यक्तिहरूको कथित भूमिका, सचिन तिमल्सिनाको निर्देशनमा मनोज पुरीमार्फत प्रचार सामग्रीको खर्च व्यवस्थापन भएको दाबी, मिराज ढुङ्गानाको विगतको राजनीतिक सम्बन्ध र पूर्वआईजीपी दानबहादुर कार्कीसँग जोडिएको भनिएको आश्वासनबारे सम्बन्धित सबै पक्षबाट स्पष्ट जवाफ आउनु आवश्यक छ।


आरोप लाग्दैमा कुनै व्यक्ति दोषी ठहरिँदैन। तर सार्वजनिक चासो र राजनीतिक संवेदनशीलता जोडिएको विषयमा मौनताले थप शंका जन्माउन सक्छ।


अन्ततः माइतीघरको प्रदर्शन सरकारविरुद्धको नागरिक असन्तुष्टिको स्वाभाविक अभिव्यक्ति थियो वा राजनीतिक शक्तिहरूबीचको रणनीतिक प्रतिस्पर्धाको एउटा कडी, यसको निर्क्योल आरोप र आशंकाले होइन, तथ्य, प्रमाण र सम्बन्धित पक्षको आधिकारिक जवाफले गर्नुपर्नेछ।