ग्राहकको उजुरीपछि खाद्य प्रविधिको अनुगमन, प्रयोगशाला परीक्षणका लागि नमुना संकलन; आयातकर्तालाई मौज्दात फिर्ता गर्न निर्देशन
इटहरीः बजारमा बिक्री भइरहेको खाद्य वस्तुको गुणस्तर र उपभोक्ताको स्वास्थ्यप्रति गम्भीर प्रश्न उठाउने घटना इटहरीमा सार्वजनिक भएको छ। इटहरीस्थित भाटभटेनी सुपर स्टोरबाट खरिद गरिएको स्पेनबाट आयातित ‘पास्कुअल’ ब्रान्डको दहीमा उपभोग्य म्याद सकिन तीन महिनाभन्दा बढी समय बाँकी रहँदै ढुसी परेको भेटिएपछि खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालयले अनुसन्धान अघि बढाएको छ।
घटना सार्वजनिक हुनासाथ भाटभटेनी सुपरमार्केटले उक्त ब्रान्डको दहीको बिक्री देशभरका आफ्ना स्टोरबाट रोकेको छ। मौज्दातमा रहेका दही बिक्री कक्षबाट हटाएर छुट्टै राख्दै सम्बन्धित आयातकर्तालाई फिर्ता पठाउने प्रक्रिया पनि अघि बढाइएको छ।
इटहरी–५ का धर्मेन्द्र कुलुङले सोमबार बिहान तिहारका लागि इटहरीस्थित भाटभटेनी सुपर स्टोरबाट उक्त दही खरिद गरेका थिए। घरमा लगेर दहीको कप खोलेर हेर्दा भित्र ढुसी परेको देखेपछि उनले तत्काल भाटभटेनीलाई जानकारी गराउनुका साथै खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालय विराटनगरमा ह्वाट्सएपमार्फत उजुरी गरेका थिए।
ग्राहकको उजुरी प्राप्त हुनासाथ खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालय विराटनगरका प्रमुख पुष्पलाल राईले भाटभटेनीलाई उक्त ब्रान्डको दही बिक्रीबाट हटाउन निर्देशन दिएका थिए। त्यसपछि भाटभटेनी इटहरी शाखाले बिक्री कक्षमा रहेका दही हटाएर छुट्टै राखेको थियो।
उजुरीपछि सोमबार साँझ कार्यालय प्रमुख राईको नेतृत्वमा खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण डिभिजन कार्यालय सुनसरीका खाद्य निरीक्षकद्वय उज्ज्वल कोइराला र प्रमोद बुढाथोकीसहितको टोली भाटभटेनी इटहरी पुगेको थियो। अनुगमन टोलीमा इलाका प्रहरी कार्यालय पकलीबाट वरिष्ठ प्रहरी नायब निरीक्षकको नेतृत्वमा खटिएको प्रहरी टोली तथा सञ्चारकर्मीको समेत सहभागिता थियो।
टोलीले स्थलगत अनुगमन गरी ग्राहकको गुनासोसँग सम्बन्धित दहीकै ब्याच नम्बरका दुईवटा नमुना संकलन गरेको थियो। प्रहरीको रोहबरमा मुचुल्का तयार गरी नमुना सिलबन्दी गरेर प्रयोगशाला परीक्षणका लागि लगिएको छ।
खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालयका प्रमुख राईले प्रयोगशाला परीक्षणपछि मात्रै दही उपभोगका लागि सुरक्षित थियो वा थिएन भन्ने यकिन हुने बताएका छन्। म्याद नसकिँदै खाद्य वस्तुमा ढुसी देखिनु गम्भीर विषय भएको उल्लेख गर्दै उनले घटनाको अनुसन्धानपछि सम्बन्धित आयातकर्तामाथि आवश्यक कानुनी कारबाही प्रक्रिया अघि बढाइने जानकारी दिएका छन्।
उनका अनुसार एउटै ब्याचको दही आयातकर्ताले अन्यत्र पनि पठाएको भए ती सबै बिक्री केन्द्रबाट मौज्दात फिर्ता ल्याएर नष्ट गर्नुपर्ने हुन्छ। खाद्य वस्तुको गुणस्तरमा समस्या देखिएपछि त्यसलाई बजारमा बिक्री भइरहन दिन नमिल्ने उनको भनाइ छ।
भाटभटेनीले देशभरबाट हटायो दही
घटना सार्वजनिक भएपछि भाटभटेनी सुपरमार्केटले उपभोक्ताको स्वास्थ्यलाई प्राथमिकतामा राख्दै उक्त ब्रान्डको दहीको बिक्री देशभरका आफ्ना स्टोरबाट रोकेको जनाएको छ।
भाटभटेनीका प्रमुख व्यवस्थापक विनोद भट्टराईका अनुसार ग्राहकले दहीमा ढुसी परेको गुनासो गरेलगत्तै सञ्चालक मीनबहादुर गुरुङको निर्देशनमा देशभरका स्टोरबाट उक्त ब्रान्डको दही बिक्री नगर्ने निर्णय गरिएको हो।
भाटभटेनीका विभिन्न शाखामा मौज्दात रहेका दही बिक्री कक्षबाट हटाएर छुट्टै राखिएको र आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी सम्बन्धित आयातकर्तालाई फिर्ता पठाउने तयारी गरिएको उनले बताए।
‘हाम्रा लागि भगवान् भनेकै ग्राहक तथा उपभोक्ता हुन्। उहाँहरूको स्वास्थ्यप्रति भाटभटेनी सधैँ गम्भीर छ। कुनै पनि वस्तुमा यस्तो समस्या देखिनेबित्तिकै सञ्चालक मीनबहादुर गुरुङले तत्काल बिक्रीबाट हटाउन र सम्बन्धित आयातकर्ता वा उत्पादकलाई फिर्ता गर्न निर्देशन दिनुहुन्छ,’ भट्टराईले भने।
उनले आफूहरूले विगत १८ वर्षदेखि उक्त कम्पनीका उत्पादन बिक्री गर्दै आएको र यस प्रकारको समस्या पहिलोपटक देखिएको बताए। एउटा कपको दहीमा ढुसी परेको जानकारी प्राप्त हुनासाथ उपभोक्ताको स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राखेर उक्त कम्पनीका उत्पादनको बिक्री रोकिएको उनको भनाइ छ।
भट्टराईका अनुसार उपभोक्ताबाट गुनासो प्राप्त भएपछि सम्बन्धित उत्पादनको बिक्री रोक्नु र आयातकर्ता वा उत्पादकलाई फिर्ता गर्नु भाटभटेनीको जिम्मेवार व्यावसायिक अभ्यास हो।
स्पेनमा उत्पादित, काठमाडौंको कम्पनीमार्फत आयात
ढुसी परेको भेटिएको दही स्पेनको ‘कालिदाद पास्कुअल’ कम्पनीले उत्पादन गरेको हो। उक्त दही काठमाडौंको बूढानीलकण्ठ नगरपालिका–९, मण्डिखाटारस्थित ‘गोरमेट भियना मिट एन्ड मोर प्रोडक्ट्स कम्पनी प्रालि’ले नेपालमा आयात गरेको हो।
आयातकर्ता कम्पनीका बजार प्रमुख परशुराम नेपालले भाटभटेनीका सबै शाखालाई उक्त दहीको बिक्री रोक्न र मौज्दातमा रहेका उत्पादन फिर्ता पठाउन भनिसकेको बताएका छन्।
नेपालका अनुसार दहीमा ढुसी देखिनुको सम्भावित कारण तापक्रम नमिल्नु हुन सक्छ। ढुवानी, भण्डारण वा अन्य प्रक्रियामा आवश्यक तापक्रम कायम हुन नसक्दा यस्तो समस्या आएको हुन सक्ने उनको प्रारम्भिक अनुमान छ। यद्यपि, यसको वास्तविक कारणबारे भने अनुसन्धान हुन बाँकी छ।
आफू तिहारको बिदामा रहेकाले घटनाबारे थप जानकारी बुझेर बताउने उनले बताएका छन्।
म्याद बाँकी छँदै कसरी पर्यो ढुसी ?
दहीको कपको ढकनीमा उल्लेख भएअनुसार यसको उत्पादन मिति २१ मार्च २०२६ र उपभोग्य मिति २० फेब्रुअरी २०२७ रहेको छ। अर्थात् उपभोग्य मिति सकिन तीन महिनाभन्दा बढी समय बाँकी रहँदै दहीमा ढुसी परेको भेटिएको हो।
लेबलअनुसार आरुको स्वाद भएको कम चिल्लो उक्त दही १२० ग्रामको कपमा बिक्री हुँदै आएको छ। यसको अधिकतम खुद्रा मूल्य १७५ रुपैयाँ उल्लेख गरिएको छ।
उत्पादनको लेबलमा दही जमाएपछि पाश्चुरीकरण गरिएको उल्लेख छ। कप खोलेपछि फ्रिजमा राखेर २४ घण्टाभित्र उपभोग गर्नुपर्ने निर्देशनसमेत दिइएको छ।
तर, उत्पादनको म्याद बाँकी रहँदै ढुसी कसरी पर्यो भन्ने विषय अहिले अनुसन्धानको दायरामा छ। उत्पादन प्रक्रियामा भएको त्रुटि, प्याकेजिङ, ढुवानी वा भण्डारणका क्रममा तापक्रम नमिलेको लगायतका कारण हुन सक्ने सम्भावना रहे पनि प्रयोगशाला परीक्षण र प्राविधिक अनुसन्धानबाट मात्रै वास्तविक कारण खुल्नेछ।
ढुसी लागेको दही खानु जोखिमपूर्ण
खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालयका प्रमुख राईका अनुसार दहीजस्ता बढी चिस्यान भएका खाद्य पदार्थमा ढुसी सतहमा मात्रै सीमित नरही भित्रसम्म फैलिन सक्छ। त्यस्ता खाद्य पदार्थमा ढुसीसँगै विषाक्त तत्त्व (टक्सिन) समेत उत्पादन हुन सक्ने भएकाले ढुसी लागेको भाग मात्र हटाएर बाँकी दही खानु सुरक्षित हुँदैन।
यस घटनाले आयातित खाद्य वस्तुको गुणस्तर परीक्षण, ढुवानी तथा भण्डारणमा आवश्यक तापक्रम कायम राख्ने व्यवस्था र बजार अनुगमनको प्रभावकारितामाथि समेत प्रश्न उठाएको छ।
आयातकर्तामाथि हुन सक्छ कानुनी कारबाही
खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर ऐन, २०८१ ले असुरक्षित खाद्य पदार्थको आयात तथा बिक्री नियन्त्रणका लागि कानुनी व्यवस्था गरेको छ।
ऐनको दफा ३८ अनुसार जाँचबुझका क्रममा खाद्य पदार्थ तोकिएको मापदण्डअनुरूप नरहेको वा उपभोगका लागि असुरक्षित देखिएमा सम्बन्धित अधिकारीको प्रतिवेदनका आधारमा विभागका महानिर्देशकले आयातकर्तालाई त्यस्तो खाद्य पदार्थ बजारबाट तत्काल फिर्ता लिन आदेश दिन सक्ने व्यवस्था छ। बजारबाट उत्पादन फिर्ता लिँदा लाग्ने खर्चसमेत आयातकर्ताले नै व्यहोर्नुपर्ने व्यवस्था ऐनमा छ।
त्यस्तै, दूषित खाद्य पदार्थ आयात वा बिक्री गरेको कसुर प्रमाणित भएमा ऐनको दफा ४० को खण्ड (घ) र दफा ४२ अनुसार पाँच वर्षसम्म कैद वा पाँच लाख रुपैयाँसम्म जरिबाना वा दुवै सजाय हुन सक्ने व्यवस्था छ।
यद्यपि, यस घटनामा कुन कानुनी प्रावधान आकर्षित हुन्छ भन्ने विषय प्रयोगशाला परीक्षण, अनुसन्धान र कानुनी प्रक्रियाबाट टुंगो लाग्नेछ।
एउटा ग्राहकको सामान्य गुनासोबाट सार्वजनिक भएको यो घटनाले उपभोक्ताको सचेतना, व्यवसायीको जवाफदेहिता र सरकारी निकायको तत्काल सक्रियताको महत्त्वसमेत देखाएको छ। अब प्रयोगशाला परीक्षणले दहीको वास्तविक गुणस्तरीय अवस्था र ढुसी पर्नुको कारण पहिचान गर्नुका साथै सम्बन्धित आयातकर्ता कम्पनीको जिम्मेवारीसमेत निर्धारण गर्नुपर्ने देखिन्छ।
