उदयपुरः उदयपुरको चौदण्डीगढी नगरपालिका– ९ र १० हडियामा करोडौको लगानीमा सञ्चालित भूमिगत खानेपानी योजनाबाट दुषित पानी आउँदा योजनाको पानी प्रयोग बिहिन हुन पुगेको छ । भूमिगत खानेपानी योजनाबाट आउने पानीमा अत्याधिक आइरन र लेदो आउने गरेपछि उपभोक्ताले प्रयोग गरेको छैन ।
करिब नौ वर्ष अघि निर्माण सम्पन्न भएको मूलखोला खानेपानी तथा सरसफाई आयोजना मार्फत झन्डै ३ सय उपभोक्तालाई शुद्ध पानी उपलब्ध गराउने गरि स्थानीय मुसहर्नियाँ (मूलखोला) खोलाको सिरान चुरेको फेदीबाट समर्सियल बोर्डिङ द्वारा करिव एक लाख लिटर क्षमताको पानी ट्यांकी निर्माण गरि सो ट्यांकी मार्फत उपभोक्ताको लागि पानी वितरण गरिएको भएता पनि पानी शुद्ध नहुँदा स्थानीयले प्रयोग गरेका छैनन् ।
मुलाखोला खानेपानी तथा सरसफाई आयोजना तत्कालिन हडिया गाविस। हुँदै गर्दा २०७३ सालमै डीपीआर तयार गरि निर्माण गरिएको आयोजना हो । तत्कालिन हडिया गाविसको वडा नम्बर ५ र ६ का करिव ३ सय घरधुरीलाई शुद्ध पिउने पानी उपलब्ध गराउने गरी आयोजना निर्माण गरिएको हो । तर यो आयोजनाले अहिले उपभोक्तालाई शुद्ध पानी उपलब्ध गराउन नसक्दा ३०÷३५ घरधुरीले मात्र धारा जडान गरेको योजनाका अध्यक्ष भुपाल कार्कीले जानकारी दिए । ३०÷३५ घरमा धारा जडान गरेका उपभोक्ताले समेत सो पानी गाईबस्तु र फलफूलमा लगाउनका लागि मात्र प्रयोग गर्ने गरेका छन ।
त्यसैगरी चौदण्डीगढी नगरपालिका– १० मा रहेको हडिया खानेपानी उपभोक्ता समितिको कथा पनि उस्तै छ । २०७३ साल देखि संचालनमा आएको हडिया खानेपानी उपभोक्ता समितिले तत्कालिन हडिया गाविसको वडा नम्बर ५, ६ र ७ का हजारौं उपभोक्ताका लागि शुद्ध पिउने पानी उपलब्ध गराउने लक्ष्य लिएर निर्माण गरिएको योजना हो । तर योजना संचालनमा आउँदाकै अवस्थामा २०७३ सालमा गठित संचालक समिति अहिले सम्म हेरफेर भएको छैन नत समितिले आय व्यय सार्वजनिक गर्ने गरेको छ नत आयोजनाको रेखदेख नै गरेको छ । तत्कालिन समयमा गठित समिति निस्कृय जस्तै छ । एक जना कर्मचारीले पुरै योजनाको हेरचाह गर्ने गर्नु भएको छ यद्यपि उनको पारिश्रमिक समेत न्युन हुँदा उनले काम नगर्ने मनस्थिति बनाएको छ । यसले योजनालाई अफ्ठ्यारो पर्ने देखिन्छ ।
दुवै योजना संचालन समितिका अध्यक्षले भने राज्यले कुनै पनि लगानी नगर्दा योजना संचालनमा कठिनाई भएको बताउँछन । दुवै योजनाका अध्यक्षको एक स्वर छ । राज्यले खानेपानीको ट्यांकी निर्माण गरेर केही पाइप दिँदैमा योजना सफल नहुने भन्दै उनीहरुले बेलाबेला त्यहाँका समस्या र समस्या समाधानका लागि राज्यले रकम विनियोजन गर्नु पर्ने माग राखे ।
राज्यले यसरी करोडौं रकम खर्च गरेर संचालनमा ल्याएका योजनाहरु समय समयमा हेरचाह र रेखदेख नहुँदा राज्यको लगानी बालुवामा पानी हाले जस्तै भएको बताउँछन । वास्तविक विकास भनेको महँगा संरचना मात्र होइन, नागरिकको स्वास्थ्य र जीवनस्तर सुधार गर्नु पनि हो । त्यसैले करोडौंको लगानी खोज्नु भन्दा पनि सही योजना, जनसहभागिता र सचेतनाबाट शुद्ध पिउने पानीको व्यवस्था गर्नु रहेको छ । सरकारले यी दुवै योजनामा करोडौ लगानी गरेर भुमिगत बोडिङ खनी रिर्जभ ट्याङकी निर्माण छाडेको स्थानीय उपभोक्ताको आरोप रहेको छ ।
राज्यले शुद्ध खानेपानी बितरण गर्ने उद्देश्यले निर्माण गरिएको भएता पनि भुमिगत बोेडिङबाट निस्केको पानी परिक्षण तथा शुद्धता बनाउन फिल्टर प्रयोग गर्नु पर्नेमा त्यसो नगरिकन सिधै पानी निकालेर ट्याङकीमा राखेर बितरण गरिएको देखिन्छ । दुवै योजनाबाट निकालिएको पानीमा अत्याधिक आइरन र लेदो आउने गरेको त्यो सिधै उपभोक्ताको धारामा पुग्ने गरेको गुनासो रहेको छ ।
जनताको आधारभूत आवश्यकतामा “शुद्ध पिउने पानी“ पनि पर्दछ । तर त्यहि आधारभूत आवश्यकता अझै सहज रूपमा उपलब्ध भएको छैन ।
हडियामा राज्यले करोडौंको लगानी गरेर खानेपानी निर्माण गरेको भए पनि सो योजनाले शुद्ध पानी उपलब्ध गराउन नसक्दा उपभोक्ताले सो योजनाको पिउने पानी प्रयोग गर्न पाएका छैनन् । त्यहाँका जनताले दूषित पानी पिउन बाध्य छन्, जसले उनीहरुको स्वास्थ्यमा गम्भीर समस्या निम्त्याइरहेको छ । शुद्ध पिउने पानीको अभावले अहिले पनि धेरै ठाउँहरुमा झाडापखाला, टाइफाइड जस्ता रोग फैलिने गरेको पाइन्छ । तर राज्यले करोडौं लगानी गरेको खानेपानी योजना यसरी लथालिङ्ग हुँदा समेत राज्यको ध्यान पुगेको छैन ।
मुलाखोला खानेपानी तथा सरसफाई योजनामा काम गरि रहेका तत्कालिन खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन कार्यालय खोटाङका डिभिजन इन्जिनियर सुमन भट्टराईले मुलाखोला खानेपानी योजनामा तत्काल प्रेसरफिल्टर जडान गर्नु पर्ने आवश्यकता रहेको औल्याए । इन्जिनियर भट्टराईका अनुसार सो प्रेसर फिल्टर जडानका लागि करिव ४० लाख लागत लाग्ने बताए ।
तर उनीहरुले १० हजार लिटर बराबरको न्युनतम प्रति महिना शुल्क २ सय रुपैया समितिलाई बुझाउदै आएका छन । उनीहरुले नत शुद्ध पानी प्रयोग गर्न पाएका छन नत न्युनतम शुल्कमा कुनै सहजता पाएका छन । मुलाखोला खानेपानी तथा सरसफाई आयोजनाको पानीमा शतप्रतिशत आइरन पाइएको छ भने लेदो पानी आउने गरेको स्थानीय उपभोक्ता सुमन खड्काको भनाइ छ । योजना निर्माण हुँदा हुदै मुलु्क संघियतामा गएकाले थप्प काम अलपत्र परेको बताउँछन । राज्य संघिय संरचनामा गएपछि निर्माणधिन योजनाहरुले पूर्णता पाउन नसकेको हो । यो आजको राजधानी दैनिकबाट लिइएको हो ।
